Akülü ile dizel forklift arasındaki tercihte belirleyici olan tonaj değil, makinenin çalışacağı ortamdır. Depo yöneticileri için ortam, maliyet ve vardiya ölçütlerine dayanan pratik bir karar rehberi.

Forklift ihtiyacı doğduğunda masaya gelen ilk soru genellikle tonajdır: en ağır palet kaç kilo, hangi yüksekliğe kaldırılacak? Bu sorular elbette önemli; ancak akülü ile dizel arasındaki seçimde asıl belirleyici olan başka bir şeydir. Makinenin hangi ortamda, hangi tempoda ve hangi zeminde çalışacağı, doğru tercihi tonajdan çok daha açık biçimde gösterir.

Bu rehber, kiralama kararı öncesinde depo yöneticisinin önüne koyması gereken ölçütleri sıralıyor. Kapalı alanda çalışan bir işletme için akülü forklift kiralama çoğu zaman tek gerçekçi seçenekken, açık sahada ağır tempoyla çalışan bir tesis için dizel hâlâ en pratik çözüm olabilir. Aradaki çizgiyi birkaç soruyla çizmek mümkün.

Birinci soru: makine çatı altında mı çalışacak?

Egzoz gazı nedeniyle kapalı bir depoda dizel makine kullanımı hem çalışan sağlığı hem de mevzuat açısından kabul görmez. Gıda, ilaç, kozmetik ve market lojistiği gibi alanlarda bu kural daha da kesindir. Dolayısıyla makinenin zamanının büyük bölümünü çatı altında geçireceği bir işte karar aslında verilmiş demektir: akülü. Soğuk hava depoları ayrı bir başlıktır; burada özel donanımlı akülü modellerle çalışılır ve bu ihtiyacın teklif talebinde yazılması gerekir.

Tersine, açık stok sahası, şantiye, tır ve konteyner boşaltma alanı ya da toprak zeminli bir tarım tesisi söz konusuysa tablo değişir. Rampada, çamurda ve bozuk zeminde dizelin gücü akülüden belirgin biçimde yüksektir. Depo boşaldığında yakıt alınıp işe devam edilir, şarj molası gerekmez.

İçeriyle dışarı arasında sürekli gidip gelen tesisler ise ara bir konumdadır. Bu tür işletmelerde LPG’li modeller orta yol olarak değerlendirilebilir; ancak bu modellerin kapalı alanda kullanımı havalandırmayla sınırlıdır ve gıda ile ilaç tesislerine uygun değildir.

Ölçüt ölçüt karşılaştırma

Ortam sorusu yanıtlandıktan sonra iki makine tipini şu başlıklarda tartmak kararı netleştirir:

• Emisyon: akülü çalışırken egzoz çıkarmaz, dizel kapalı alana uygun değildir.
• Gürültü: akülüde çok düşük, dizelde yüksektir.
• Kesintisiz çalışma: dizel yakıt alıp devam eder, akülü şarj molasına ihtiyaç duyar.
• Bakım yükü: motor yağı ve filtre olmadığı için akülüde daha azdır.
• Zorlu zemin ve rampa: dizel güçlüdür, akülünün kabiliyeti sınırlıdır.

Bu ölçütlerin hiçbiri tek başına karar verdirmez. Gürültünün önemsiz olduğu bir açık sahada dizelin kesintisiz çalışma avantajı öne çıkarken, yaya trafiği yoğun bir sevkiyat deposunda düşük ses ve sıfır emisyon tartışmasız önceliktir. Önemli olan, işletmenin günlük akışında hangi ölçütün en çok zaman ve risk yarattığını belirlemektir.

Maliyet tarafı: kira farkı ve enerji gideri

Kira bedellerinde akülü makinenin tarifesi dizele göre yaklaşık yüzde 10 yukarıdadır. İstanbul ve Kocaeli’de forklift kiralayan Çelikor’un yayımladığı tarifede 3 ton sınıfında 12 ay taahhütle akülü forklift aylık 44.000 TL, dizel 40.000 TL’dir; 36 ay taahhütte bu rakamlar sırasıyla 39.600 TL ve 36.000 TL’ye iner (tümü KDV hariç). Aradaki fark akünün yatırım maliyetinden gelir.

Bu farkı tek başına değerlendirmek yanıltıcı olabilir, çünkü işletme gideri tarafında tablo tersine dönebilir. Aylık 200–220 saat çalışan bir makine akülüde ayda kabaca 800–1.300 kWh elektrik, dizelde ise 600–880 litre motorin tüketir. Kendi birim fiyatlarınızla yapacağınız basit bir çarpım, kira farkının enerji tasarrufuyla karşılanıp karşılanmadığını gösterir. Bakım tarafında da akülü makine daha hafif bir yük getirir; motor yağı, yakıt filtresi ve hava filtresi gibi kalemler bu makinelerde yer almaz. Birden fazla makine kiralanacaksa adet indirimi de hesaba katılmalıdır; tarifesini yayımlayan firmalarda ikinci makineden itibaren birim bedel düşebilir.

Kararı kesinleştirmeden önce

Akülü tercih edildiyse şarj tarafı mutlaka planlanmalıdır. Kurşun-asit akü tam şarj için 8–10 saate, ardından da soğuma süresine ihtiyaç duyar; bu yapı tek vardiyaya uygundur. Lityum akü ise 1–2 saatte şarj olur ve mola aralarında kısa şarja izin verdiği için çok vardiyalı düzene uyum sağlar. Şarj noktasının havalandırması, topraklı besleme hattı ve yangın önlemi önceden hazırlanmalıdır.

Dizel tercih edildiyse zemin ve lastik konusu öne çıkar. Düzgün beton ve asfaltta dolgu lastik, moloz ve toprak zeminde havalı lastik doğru seçimdir. Yanlış lastikle gelen makine sahada hem yavaşlar hem de çabuk yıpranır. Motor yağı, filtreler ve hidrolik bakımının kimde olduğu da sözleşmede yazılı olmalıdır. Yayımlanan tarifelerin genellikle 3 ton sınıfı için verildiğini, 5, 7 ya da 10 tonluk makinelerde bedelin ayrıca belirlendiğini de unutmamak gerekir.

Karar netleşmediyse kısa dönemle başlayıp makineyi kendi sahanızda denemek de bir seçenektir; bir yılın altındaki kiralamalarda fiyat ayrıca belirlenir ve yayımlanan uzun dönem tarifesinden yüksek olur. Her iki durumda da makineyi kullanacak personelin geçerli forklift operatörlük belgesi bulunmalıdır; sürücü ehliyeti bu belgenin yerini tutmaz.

Çelikor kiralamayı operatörsüz yapıyor ve Çatalca ile Gebze sahalarındaki filosunda hem sıfır akülü hem sıfır dizel 3 ton makineler bulunduruyor; nakliye teklifte ayrı kalem olarak gösteriliyor. Firmanın dizel forklift seçenekleri ile akülü tarifesini yan yana incelemek, karşılaştırmayı kendi rakamlarınızla yapmanın pratik bir yolu.